Mizandan Finansal Analiz Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

Mizan, işletmenin tüm hesaplarının borç-alacak özetidir — ama tek başına bir resim vermez. Asıl değer, mizanı bilançoya, gelir tablosuna ve finansal oranlara dönüştürdüğünde ortaya çıkar. Bu yazıda mizandan finansal analizi 4 adımda, örnekle anlatıyoruz; en sonda en sık yapılan ve rakamları tamamen yanıltan hatayı da göstereceğiz.

Mizan neden tek başına yeterli değil?

Mizan; her hesabın kodu, adı, borç/alacak toplamı ve bakiyesinden oluşan uzun bir listedir. Yüzlerce satır arasında "işletme iyi mi kötü mü gidiyor?" sorusunun cevabı doğrudan görünmez. Bu cevaba ulaşmak için mizanı anlamlı gruplara ayırıp oranlara çevirmek gerekir. İşte bu sürece finansal analiz diyoruz.

Adım 1: Hesapları sınıflarına göre grupla

Türkiye'de Tekdüzen Hesap Planı (THP) hesapları ilk rakamına göre sınıflandırır. Mizandaki her hesabı bu sınıflara dağıtarak işe başlarsın:

Hesap kodu	Sınıf	Bilançoda yeri
1xx	Dönen Varlıklar	Aktif
2xx	Duran Varlıklar	Aktif
3xx	Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar	Pasif
4xx	Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar	Pasif
5xx	Özkaynaklar	Pasif
6xx	Gelir Tablosu Hesapları (gelir)	Gelir Tablosu
7xx	Maliyet / Gider Hesapları	Gelir Tablosu

Örneğin 100 Kasa, 102 Bankalar ve 120 Alıcılar dönen varlıklara; 320 Satıcılar kısa vadeli borçlara; 600 Yurtiçi Satışlar gelirlere gider.

Adım 2: Bilançoyu ve gelir tablosunu çıkar

Grupları topladığında bilançonun iki yarısı oluşur:

• Toplam Aktif = Dönen Varlıklar (1xx) + Duran Varlıklar (2xx)
• Toplam Pasif = KV Borçlar (3xx) + UV Borçlar (4xx) + Özkaynaklar (5xx)

Gelir tablosu için de gelirlerden (6xx) maliyet ve giderleri (7xx) düşersin; sonuç dönem kâr/zararıdır. Not: Ham mizanda dönem kârı henüz özkaynağa kapatılmadığı için aktif ile pasif arasında fark görebilirsin — bu fark genellikle dönem net kârıdır, hata değildir.

Adım 3: Temel finansal oranları hesapla

Bilanço ve gelir tablosu hazırsa, en çok kullanılan oranlar şunlardır:

Oran	Formül	Ne anlatır?
Cari Oran	Dönen Varlıklar / KV Borçlar	Kısa vadeli borç ödeme gücü
Asit-Test	(Dönen Varlık − Stok) / KV Borçlar	Stoksuz likidite
Borç / Özkaynak	Toplam Borç / Özkaynak	Mali kaldıraç, risk
Net Kâr Marjı	Net Kâr / Net Satışlar	Kârlılık

Örnek: Dönen varlıkları 19.000.000 ₺, kısa vadeli borçları 10.000.000 ₺ olan bir işletmenin cari oranı 1,9'dur — kısa vadeli borçlarını rahat karşılayabilir (ideal aralık 1,5–2).

Adım 4: Rakamları yorumla

Sayıların kendisi değil, ne anlattığı önemlidir. Birkaç örnek:

• Cari oran 1'in altındaysa → kısa vadeli ödeme sıkıntısı riski.
• Borç/özkaynak çok yüksekse → işletme aşırı borçlanmış, riskli.
• Net kâr marjı sektör ortalamasının altındaysa → kârlılık sorunu.

İleri analiz için Altman Z-Skoru gibi modeller, birkaç oranı birleştirerek tek bir "iflas riski" skoru üretir.

En sık yapılan hata: Hesap hiyerarşisini göz ardı edip alt hesapları ana hesaplarla birlikte toplamak.

Dikkat: Mükerrer toplama tuzağı

Mizan hiyerarşiktir. 1 (Dönen Varlıklar) zaten 10 (Hazır Değerler)'i, o da 100 (Kasa)'yı, o da 100.01 (TL Kasa)'yı içerir. Eğer Excel'de tüm satırları toplarsan aynı tutarı 3-4 kez sayarsın ve dönen varlıklar olması gerekenin kat kat üstünde çıkar — örneğin 19 milyon yerine 84 milyon.

Doğru yöntem: yalnızca en alt seviye (yaprak) hesapları ya da tutarlı tek bir seviyeyi (3 haneli ana hesaplar) toplamak. Elle yaparken bu hatayı yakalamak zordur; otomatik araçlar hesap kodunun hiyerarşisini çözerek bunu doğru hesaplar.

Özet

Mizandan finansal analiz dört adımdan oluşur: (1) hesapları sınıfla, (2) bilanço ve gelir tablosunu çıkar, (3) oranları hesapla, (4) yorumla. En kritik nokta hesap hiyerarşisini doğru çözmek; aksi halde mükerrer toplama tüm sonuçları bozar. Bu süreci elle yapmak saatler alırken, mizanı doğru okuyan bir uygulama saniyeler içinde aynı sonucu üretir.